แสตมป์ สัญลักษณ์แห่งยุคสมัย ดวงตราที่คู่ควรแก่การสะสม

แสตมป์ชุดโสฬศ

แสตมป์ชุดโสฬศ

พูดถึงตราไปรษณียากร หรือ แสตมป์ เชื่อว่าทุกท่านคงรู้จักหรือเคยใช้ แต่จะมีสักกี่คนที่มีความรู้ติดตามเรื่องราวของแสตมป์ หรือหลงใหลจนถึงขั้นสะสมแสตมป์อย่างจริงจัง แสตมป์ที่เราคุ้นเคยยังแบ่งได้หลายประเภท เช่น แสตมป์ทั่วไป แสตมป์ที่ระลึก แสตมป์พิมพ์แก้ และแสตมป์ตลก เป็นต้น
แสตมป์ดวงแรกของโลกเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 6 พฤษภาคม 2383 ในประเทศอังกฤษ เป็นแสตมป์ชนิดราคา 1 เพนนี สีดำ มีพระบรมฉายาลักษณ์ผินพระพักตร์ข้างของสมเด็จพระนางเจ้าวิคตอเรีย กษัตริยอังกฤษในสมัยนั้น นักสะสมจึงเรียกกันทั่วไปว่าชุด “เพนนีแบล็ค” (PENNY BLACK) แสตมป์ชุดแรกของโลกมีข้อสังเกตได้ว่าแตกต่างจากแสตมป์ชุดอื่นๆ 3 ประการ คือ ไม่มีชื่อประเทศ ไม่มีกาวด้านหลัง และไม่มีฟันแสตมป์ ด้วยจำนวนดวงในแผ่นมีทั้งสิ้น 240 ดวง เมื่อจะใช้ต้องใช้กรรไกรตัดออกมา ทำให้แสตมป์มีขอบเรียบทั้ง 4 ด้าน
สำหรับแสตมป์ชุดแรกของไทยนั้น กำเนิดขึ้นในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 คือ “ชุดโสฬศ” ประกอบด้วยราคา 1 โสฬศ 1 อัฐ 1 เสี้ยว ซีกหนึ่ง สลึงหนึ่ง และ เฟื้องหนึ่ง จัดพิมพ์ที่บริษัท Waterlow and Sons Ltd. ประเทศอังกฤษ จำนวนพิมพ์ชนิดราคาละ 5 แสนดวง เริ่มนำออกใช้วันที่ 4 สิงหาคม พ.ศ.2426 แต่เนื่องจากแสตมป์ราคาเฟื้องหนึ่งส่งมาไม่ทัน กรมไปรษณีย์จึงงดใช้และนำมาจำหน่ายเพื่อการสะสมภายหลัง
การสะสมแสตมป์ในบ้านเราเริ่มขึ้นพร้อมๆ กับแสตมป์ชุดแรกของประเทศไทย โดยชาวต่างประเทศที่เข้ามารับราชการและติดต่อค้าขายเป็นผู้เริ่มต้นสะสม ภายหลังจึงเริ่มมีการสะสมกันในหมู่ชาวไทย เนื่องจากแสตมป์เป็นสิ่งที่หาง่าย รูปที่นำมาพิมพ์บนแสตมป์ก็มีความหลากหลาย เช่น ดอกไม้ สถานที่สำคัญของประเทศ สัตว์หายาก ฯลฯ ส่วนจุดมุ่งหมาย สไตล์ หรือรูปแบบการสะสมแสตมป์ของนักสะสมมีหลากหลายแนวทาง ตั้งแต่เป็นงานอดิเรก เพื่อความเพลิดเพลิน เพื่อศึกษาหาความรู้ เพื่อเป็นมรดกให้ลูกหลาน เพื่อการค้า หรือเป็นการลงทุนเพื่อเก็งกำไรเพราะแสตมป์จะมีค่าสูงขึ้นเมื่อวันเวลาผ่านไป สำหรับแนวทางหรือสไตล์การสะสมแสตมป์ของไทยโดยทั่วไปมีหลากหลายแนวทางแล้วแต่สไตล์ของแต่ละคน เช่น สะสมเฉพาะแสตมป์ไทย โดยเก็บสะสมทุกชุด เฉพาะที่ชื่นชอบโดยกำหนดหัวข้อหรือเรื่องราวที่ต้องการสะสม เช่น นักสะสมบางท่านชอบสะสมชุดสัตว์ พืช ดอกไม้ หรือกีฬา บางท่านชอบสะสมแสตมป์เกี่ยวกับห้วงอวกาศ สถาปัตยกรรม การแพทย์ และมีนักสะสมมากมายชอบสะสมในหัวข้อบุคคลสำคัญ สะสมทั้งแสตมป์ไทยและแสตมป์ต่างประเทศ การสะสมในลักษณะนี้นักสะสมควรกำหนดหัวข้อหรือเรื่องราวที่ต้องการสะสมเช่นเดียวกัน
สำหรับแสตมป์ไทยเป็นที่นิยมที่สุดสำหรับนักสะสมแสตมป์ทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติก็คงจะหนีไม่พ้นแสตมป์พระบรมฉายาลักษณ์ของในหลวงรัชกาลต่างๆ เริ่มตั้งแต่แสตมป์ชุดแรกของประเทศไทย “โสฬศ” เป็นพระบรมฉายาลักษณ์พระบามสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวผินพระพักตร์เบื้องซ้ายภายในวงกรอบรูปไข่ ตัวหนังสือและตัวเลขใช้อักษรและเลขไทยล้วน ไม่มีชื่อประเทศไทยปรากฏบนดวงแสตมป์ ด้านหลังไม่มีกาวและไม่มีลายน้ำ และมีการพิมพ์แสตมป์พระบรมฉาลาลักษณ์รัชกาลที่ 5 ออกมามากมายหลายชุด แต่ดวงที่เป็นที่ต้องการมากที่สุด (แน่นอนแพงที่สุดด้วย) คือ แสตมป์พระบรมฉายาลักษณ์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ดวงที่พิมพ์แก้ราคาจากดวง 3 อัฐ แก้เป็น 1 อัฐ เรียกว่า “แบบหนึ่งนาฬิกา” มีลักษณะเด่นคือเลขหนึ่งไทยที่พิมพ์บนดวงแสตมป์จะมีลักษณะเหมือนบนหน้าปัดนาฬิกาโบราณ (แปดเหลี่ยม) หรืออย่างแสตมป์ชุดฤชากร ก็มีความน่าสนใจในเชิงประวัติศาตร์ คือ เดิมแสตมป์ชุดนี้เป็นอากรแสตมป์ที่ใช้ชำระค่าธรรมเนียมศาลและที่พิมพ์คำว่า “Postage” รวมทั้งชื่อประเทศและราคาเป็นสิบบาท  เพื่อใช้เป็นแสตมป์สำหรับส่งจดหมายและพัสดุที่เป็นห่อใหญ่ น้ำหนักมาก ราคาซื้อขายในวงการนักสะสมก็มีราคาสูงมากตั้งแต่ในสมัยนั้น คือราคา 10 บาท 20 บาท และ 40 บาท
สภาพของแสตมป์ที่สะสมมีผลต่อมูลค่าของแสตมป์ แสตมป์ที่ดีควรจะมีลักษณะดังนี ฟันแสตมป์ต้องอยู่ครบ ไม่ขาดหาย ไม่มีรอยเหลือง ขึ้นรา ขึ้นสนิม ไม่มีรอยพับหรือรอยถลอก ไม่ว่าด้านหน้าหรือด้านหลังแสตมป์ สำหรับแสตมป์ที่ยังไม่ใช้จะต้องมีกาวด้านหลังครบ กรณีที่เป็นแสตมป์เก่าก็อนุโลมให้มีรอยฮินจ์ได้ สำหรับแสตมป์ที่ใช้แล้ว ตราประทับต้องไม่เลอะเกินไป แสตมป์ที่ไม่ได้คุณภาพตามที่ระบุไว้ มักมีมูลค่าต่ำลงมาก ดังนั้นเวลาเลือกซื้อหรือคัดเลือกแสตมป์มาสะสมจะต้องสังเกตให้ดี อักทั้งวิธีการเก็บรักษาแสตมป์ก็มีส่วนสำคัญมาก เพื่อให้แสตมป์เสื่อมสภาพตามกาลเวลาให้ช้าที่สุด
นอกจากมูลค่าที่นักสะสมส่วนใหญ่ให้ความสำคัญแล้ว ยังมีนักสะสมส่วนหนึ่งที่ให้ความสำคัญกับการสะสมแสตมป์ในด้านคุณค่าต่างๆ โดยนำรูปภาพบนแสตมป์มาเรียบเรียงเรื่องราวพร้อมกับศึกษาอย่างลึกซึ้ง บางท่านก็เก็บสะสมแสตมป์พร้อมซองจดหมายที่ส่งมาถึง ส่วนเด็กๆ หรือผู้ที่เริ่มสนใจที่สะสมแสตมป์มักจะเริ่มโดยการนำแสตมป์ที่ผนึกอยู่บนซองจดหมายที่มีมาถึงท่าน หรือบุคคลในครอบครัวมาแช่น้ำสะอาดไม่นานนักแสตมป์จะหลุดออกมา เป็นการประหยัดในการซื้อหา แต่มักประสบปัญหาคือไม่สามารถเก็บให้ครบชุดได้ แต่เมื่อนานวันเข้ามีความสนใจหรือรักการสะสมแสตมป์มากขึ้นก็มักเปลี่ยนแนวทางในการสะสมมาเป็นการสะสมแสตมป์ยังไม่ใช้ เนื่องจากแสตมป์ยังไม่ใช้เก็บครบชุดได้ง่าย หาซื้อได้สะดวก เก็บได้จำนวนมากตามความต้องการของผู้สะสม แต่เมื่อวันเวลาผ่านไปแสตมป์ชุดต่างๆ จำหน่ายหมดจากที่ทำการไปรษณีย์และเคาน์เตอร์จำหน่ายของบริษัทไปรษณีย์ไทยแล้ว แสตมป์ยังไม่ใช้เหล่านั้นจะมีราคาสูงขึ้นและหายากในเวลาต่อมา เพราะแสตมป์ที่ระลึกและแสตมป์พิเศษจะไม่มีการพิมพ์เพิ่มเติม
เมื่อวันเวลาได้ผ่านไป กระดาษชิ้นน้อยๆ กลับทวีคุณค่า (และแน่นอน มูลค่าด้วย) มากขึ้นตามกาลเวลาและข้อมูลที่เราได้ศึกษาเพิ่มขึ้น เพราะแสตมป์บางดวงอาจเหลือเพียงหนึ่งเดียวในโลก แสตมป์บางชุดมีคุณค่าทางจิตใจ แสตมป์บางชุดบันทึกประวัติศาสตร์ในช่วงสำคัญ แสตมป์จึงเป็นของรักของหวงสำหรับผู้สะสมที่ให้คุณค่าและประโยชน์ต่างๆ อย่างมากมายกับนักสะสมทุเพศ ทุกวัย ทุกยุค ทุคสมัยเสมอมา

Source: คอลัมม์ Life Style นิตยสาร Art Square

Advertisements